استانداردهای حسابرسی داخلی

استانداردهای حسابرسی داخلی
حسابرسی داخلی

استانداردهای حسابرسی داخلی

 
پیشگفتار

حسابرسی داخلی با شتاب چشمگیری در سطح جهان در حال توسعه است. فارغ از ریشه یابی این موضوع و بررسی پیشینه ی حسابرسی داخلی در جهان و ایران، از ابتدای دهه ی جـاری، حرفه ی حسابرسی داخلی و انجام حسابرسی مذکور طبق اسـتانداردهای بـین المللـی مربـوط، توجه ویژه ی بسیاری از مدیران بنگاه های اقتصادی و ارگان ها و سازمان های مقررات گـذار را در کشورمان نیز به خود جلب کرده است.

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران حتی در اواسط دهه ی ۸۰ در قالب “رهنمودهایی برای نظام مؤثر کنترل داخلی در مؤسسات اعتباری”، لزوم ایجـاد کمیته ی حسابرسی و واحد حسابرسی داخلی را به تمامی بانکها و مؤسسات اعتباری غیر بانکی ابلاغ نموده است.

همچنین سازمان بورس و اوراق بهادار در ابتدای دهه ی جاری، رعایـت مفـاد منشورهای کمیته ی حسابرسی و فعالیت حسابرسی داخلی (تهیه شده توسط سازمان مذکور) را بـرای کلیـه ی ناشـران پذیـرفتـه شـده در بـورس اوراق بهـادار تهـران و فــرا بــورس ایـران، الزامی کـرده است.

شـایان توجـه اسـت کـه بـه موجـب مفـاد مـاده (۱۰) منشـور فعالیـت حسابرسی داخلی مذکور، “حسابرسان داخلی در انجام حسابرسی داخلی باید استانداردهای داخلـی لازم الاجرا و آیین رفتار حرفه ای حسابرسان داخلی و در نبود استانداردهای مورد نیـاز، اسـتانداردهای بین المللی حسابرسی داخلی را رعایت نمایند.

” ترجمه ی آخرین نسخه ی استانداردهای بین المللـی کار حرفـه ای حسابرسی داخلی، در راستای تأمیـن نیـاز مذکـور و کمک به همکاران عزیزی کـه در حـوزه ی حسابرسی داخلی به هر نحـو خدماتی ارائـه می دهنـد، صورت گرفته است. نظـر بـه ایـن کـه مطالعـه ی واژه نامه بـه درک شفافتر متـن استانداردها کمـک می کند، برخلاف معمول، واژه نامه در ابتدای مجموعه ی حاضر تقدیم شـده و سـایر الزامـاتی کـه سنگ زیر بنـای تدویـن استانداردهای یـاد شـده تلقی می شـود (چارچوب کارهای حرفهای بین المللی) نیز قبل از بیان استانداردها، در این مجموعه ارائه گردیده است.     

حمیدرضا ارجمندی

 
جامعه حسابداران رسمی ایران امید دارد، ترجمه و انتشار آخرین نسخه ی اسـتانداردهای حسابـرسی داخلـی، مـوجـب ارتقـا اثـربخشی، کارایـی و صرفـه ی اقتصادی بنگاه های اقتصادی گـردیـده و کمک نمـایــد کـه قابلیـت اتکـا گزارشات مالی و غیرمالی با رعایت قوانین و مقررات مربوط بیشتر شود
مقدمه 
حسابرسی داخلی در محیط های قانونی و فرهنگی متنوع، سازمان هایی متفاوت از نظر اهداف، اندازه، پیچیدگی و ساختار، توسط افرادی شاغل در درون یا بیرون از سازمان، انجام می شود. با وجود این که تفاوت سازمانها ممکن است بر کار حسابرسی داخلـی در هر محیطی تأثیر گذار باشد، پیـروی از اسـتانداردهای حسابرسی داخلی جهـت انجـام مسـؤولیت هـای حسابرسـان داخلـی و فعالیت حسابرسی داخلی، ضروری است.
اگر فعالیت حسابرسی داخلی یـا حسابرسـان داخلی در مورد پیروی از بخشهای معینی از این استانداردها با محدودیت های ناشی از قوانین و مقررات روبرو شوند، پیروی از سایر بخـش هـای ایـن اسـتانداردها و افشـای مناسب در این خصوص ضروری است.
اگـر ایـن استانـداردها در کنـار استانـداردهای صـادره توسـط سایـر مراجع معتبر، بکار گرفته شود، ممکن است استفاده از استانداردهای دیگر نیز به عنوان اسـتانداردهای مناسب، مطرح گردد. در چنین مواردی باید از استانداردهای حسابرسی داخلی پیروی نمود. با این حال، چنانچه استانداردهای دیگر محدود کننده تـر باشنـد، می توان از آنها پیـروی کرد.
 
واژه نامه استانداردهای حسابرسی داخلی
 
  • آیین رفتار حرفه ای (Code of Ethics)  

آیین رفتار حرفه ای انجمن حسابرسان داخلی (IIA ) عبارت است از اصول مـرتبط با حرفـه و کار حسابرسی داخلی و ضوابط رفتاری که نحوه ی رفتار مـورد انتظـار از حسابرسان داخلی را شرح می دهـد. آییـن رفتـار حرفـه ای در مـورد اشـخاص و مؤسسـاتی کـه خـدمـات حسابـرسی داخلـی ارائـه می دهنـد، کـاربــرد دارد. هـدف آییـن رفتـار حرفـه ا ی ترویج فرهنگ رفتـار حرفـه ای در سطح بین المللی حرفه ی حسابرسی داخلی است.

  • ارائه دهنده ی برون سازمانی خدمات (Provider Service External )

ارائه دهنده ی برون سازمانی خدمات عبارت است از یـک شـخص یـا موسسـه ای برون سازمانی که دارای دانش، مهارت و تجربه در رشته ای خاص است

  • افزایی ارزش (Add Value)

فعالیت حسابرسی داخلـی زمـانی کـه اطمینـان دهـی مربـوط و بـی طرفانـه ای ارائـه می دهد و به اثربخشی و کارایی فرآیندهای نظام راهبری، مدیریت ریسک و کنترل کمک می کند، موجبات ارزش افزایی را برای سازمان (و ذینفعان آن) فراهم می نماید.

  • استاندارد(Standard)

 بیانیه ی رسمی حرفه ای منتشره توسط هیأت اسـتانداردهای حسابرسـی داخلـی بین المللی که الزامات انجام طیف گستردهای از فعالیت حسابرسی داخلی و ارزیـابی عملکرد حسابرسی داخلی را تعیین می کند.

  • استقلال (Independence)

وجود آزادی عمل در شرایطی که توانایی فعالیت حسابرسی داخلی بـرای ایفـای مسئولیت های حسابرسی داخلی، به صورت بیطرفانه، مورد تهدید قرار می گیرد.

  • اصول اساسی کار حرفهای حسابرسی داخلی

 (Core Principles for the Professional Practice of Internal Auditing)

اصول اساسی کار حرفه ای حسابرسی داخلی، پایه و شالوده ی چارچوب کارهـای حرفهای بینا لمللی است و از اثر بخشی حسابرسی داخلی پشتیبانی می کند

  • نظر اظهار (Engagement Opinion)

  دسته بندی، نتیجه گیری و یا توصیف دیگری از نتایج یک کار حسابرسی داخلـی، در محدوده اهداف و دامنه آن کار

  • اظهار نظر کلی (Opinion Overall )

دسته بندی، نتیجه گیری و یا توصیف دیگری از نتـایج کـار حسابرسـی داخلـی توسط رئیس حسابرسی داخلی که معطوف به سطح هیأت مدیره و فرآیندهای نظام راهبری، مدیریت ریسک و کنترل سـازمان مـی باشـد. اظهـار نظـر کلـی، قضاوت حرف های رئیس حسابرسی داخلی است که مبتنـی بـر نتـایج حاصـل از انجـام تعـدادی کارهـای فـردی و دیگـر فعالیتهـا، بـرای بازه زمانی مشخص، می باشـد.

  • اهداف عملیاتی کار حسابرسی داخلی (Objectives Engagement (

بیانیه های تدوین شده توسط حسابرسان داخلی که دستاوردهای کار مـورد نظـر را تعریف می کند

  • انتظار میرود (Should )

در متن استانداردها از عبارت “انتظار می رود” زمانی استفاده شده کـه پیـروی از استانداردهای مربوط، مورد انتظار است، مگر زمانی که بر اساس قضاوت حرفـه ای، انحراف از استاندارد مربوط، موجه باشد

  • اهمیت (Significance)

 اهمیت  نسبی یـک موضـوع در جامعـه یـا زمینـهای کـه در آن جامعه یا زمینه، آن موضوع، مشتمل بر عوامل کمـی و کیفـی از قبیـل انـدازه، ماهیت، میزان تأثیرگذاری و مربوط بودن، مورد توجه یا بررسی قرار می گیـرد. هنگام ارزیابی اهمیت موضوعات در جامعه یا زمینه ی مرتبط با اهداف عملیاتی کار حسابرسی، قضاوت حرفه ای به حسابرسان داخلی کمک می کند

  • باید (Must)

در متن استانداردها از واژهی “باید” برای مشخص کردن الزام بدون قید و شـرط استفاده می شود.

  • برنامه انجام کار حسابرسی داخلی (Program Work Engagement )

سندی که روش های انجام کار، برای دستیابی به اهداف برنامه ریزی شـده ی  (Plan )  حسابرسی داخلی را مشخص می کند.

  • بیطرفی (Objectivity)

نگرش ذهنی غیرجانب دارانه ای (غیرمغرضانه) که بـه حسابرسـان داخلـی اجـازه می دهد کارها را به نحوی انجام دهند کـه ضـمن اعتقـاد بـه نتیجـه ی کارشـان، هیچ مصالحـه و سازشی در مـورد کیفیت صـورت نگیـرد. بیطرفی، حسابرسـان داخلی را ملزم می کند که قضاوت حرفه ای خود را در خصوص موضـوعات مـورد حسابرسی تابع نظر دیگران قرار ندهند

  • منافع تضاد (Conflict of Interest)

هرگونه ارتباطی که وجود داشته و یا به نظـر مـیرسـد وجـود دارد و در جهـت بهترین منفعت سازمان نیست. تضاد منافع به توانایی یـک شـخص بـرای انجـام وظایف و مسئولیتهایش، به طور بیطرفانه، آسیب وارد می کند

  • تقلب (Fraud)

هر گونه عمل غیر قانونی که مشخصه آن فریب، پنهان کاری یا سـوء اسـتفاده از اعتماد باشد. این اعمال بستگی به تهدید به خشونت یا بیحرمتی یـا اسـتفاده از نیروی فیزیکی ندارد. تقلب توسط اشخاص و سازمانها برای دسـتیابی بـه پـول، دارایی یا خدمات، خودداری از پرداخت یا تحمل زیان خـدمات یـا حفـظ امتیـاز شخصی یا حفظ کسب و کار، به وقوع می پیوندد.

  • تکنیک های حسابرسی مبتنی بر فناوری (Techniques Audit based-Technology

هر گونه ابزار خودکار حسابرسی، مانند نرمافزار عمومی حسابرسی، نـرمافزارهـای آزمون دادههـا، برنامـههـای حسابرسـی کـامپیوتری و تکنیـکهـای حسابرسـی به کمک کامپیوتر.

 

  • چارچوب کارهای حرفهای بین المللی

(International Professional Practices Framework) چارچوبی مفهومی که استانداردها، دستورالعمل ها و رهنمودهای IIA را سازمان میدهد. استانداردها، دستورالعملها و رهنمودهای مـذکور متشـکل از دو گـروه: الزامی و توصیه شده، می باشد.

  • خدمات اطمینان دهی (Services Assurance)

رسیدگی بیطرفانهی شواهد، با هدف ارزیابی مستقل فرآیندهای نظـام راهبـری، مدیریت ریسک و کنتـرل سازمان. این ارزیابی از جملـه ممکن اسـت مشتمل بر امور مالی، عملکرد، رعایت قوانین و مقررات، سیستم امنیتی و کارهای مربوط به راستی آزمایی باشـد

  • مشاورهای خدمات (Consulting Services)

فعالیتهای مشاورهای و خدمات مرتبط که ماهیت و دامنهی آن، بدون ایـن کـه حسابرسان داخلی مسئولیت مدیریت را به عهده گیرند، به منظور ارزشافزایـی و بهبـود فرآینـدهای نظام راهبـری، مدیریت ریسـک و کنترل سازمان، با مشتری توافق میشـود. ایـن خدمـات از جمله میتوانـد شامـل پیشنهاد، مشورت دادن، تسهیل کردن امور و آموزش باشد

 

  • اطلاعات فناوری راهبری (Information Technology Governance)

شـامـل رهبـری، ساختارهـای سازمانی و فـرآینـدهای که اطمینان مـی دهنـد فنـاوری اطلاعـات بنگاه، از استراتـژیهـا و اهـداف عملیاتی سازمان پشتیبانی می کنـد.

 
  • داخلی حسابرسی رئیس(Chief Audit Executive)

شخص ارشدی است که مسئولیت مدیریت مؤثر فعالیت حسابرسـی داخلـی را مطابق مفاد منشور حسابرسی داخلـی و عناصـر الزامـی IPPF بـه عهـده دارد . رئـیس حسابرسـی داخلـی یـا افـراد دیگـری کـه بـه او گـزارش مـی دهنـد، دارای صلاحیت و گواهینامه های حرفه ای مناسب خواهند بود. عنوان شغلی خـاص یا مسئولیت های رئیس حسابرسی داخلی ممکن است در سازمان های گوناگون، متفـاوت باشـد

  • رعایت قوانین و مقررات ( Compliance)  

پیروی از سیاستها، برنامه ها، روش ها، قوانین، مقررات، قراردادها یا سایر الزامات.

  • ریسک(Risk)

امکان وقوع رویدادی که دستیابی به اهداف عملیاتی را تحت تأثیر قرار می دهـد. ریسک از جنبه های میزان اثرگذاری و احتمال اندازه گیری می شود

  • ریسک قابل پذیرش

سطحی از ریسک که یک سازمان حاضر به پذیرش آن است.

  • فرآیندهای کنترل (Control Processes)

سیاست ها، روش ها (دستی یا خودکار) و فعالیتهایی که قسمتی از یک چـارچوب کنتـرل بـوده و به منظور حصـول اطمینـان از این کـه ریسکها در محدودهی ریسـک قـابـل تحمـل، توسـط فرآینـدهای مدیریـت ریسک مهار می شونــد، طراحی می گردند.

 

  • فعالیت حسابرسی داخلی (Internal Audit Activity)

یک واحد، بخش، تیمی متشکل از مشاوران یـا شـخص (اشـخاص) دیگـری کـه خدمات مشاوره ای و اطمیناندهی مستقل و بیطرفانه ای را به منظور ارزش افزایـی و بهبـود عملیـات سازمـان، ارائـه میکنـد. فعالیــت حسابرسـی داخلـی، بـا ایجـاد رویکردی منظم و روشمند به سازمان کمک می کند که جهت دستیابی به اهداف عملیاتی خود، اثربخشی فرآینـدهای نظام راهبری، مدیریت ریسـک و کنتـرل را ارزیابی و بهبـود بخشـد.

  • کار حسابرسی داخلی(Engagement)

 حسابرسی داخلی ویـژه، وظیفـه یـا فعالیت بـررسـی، حسابرسی داخلی، بررسی خود ارزیابی، بررسی تقلب یا ارائه خدمات مشاورهای. یک کار حسابرسی داخلـی ممکن است مشتمل بر وظایف چندگانه یا فعالیت های طراحی شده بـرای انجـام مجموعه ای خاص از اهداف مرتبط باشد.

  • کنترل (Control)

هر اقدامی که توسط مدیریت، هیأت مدیره و دیگر اشخاص به منظـور مـدیریت ریسـک و افزایش احتمال دستیابی به اهداف کلـی و عملیـاتی سـازمان انجـام می شود. مدیریت، اجرای اقدامات کافی را به منظـور حصـول اطمینـانی معقـول جهـت دستیابی به اهـداف کلی و عملیاتی سـازمان، طـرح ریـزی، سـازماندهی و هدایت می کند

  • کنترل کافی (Adequate Control)

کنترل کافی زمانی وجود دارد که مدیریت به نحوی برنامه ریـزی و سـازماندهی کرده باشد که اطمینانی معقول از مدیریت مؤثر ریسـک هـای سـازمان و تحقـق اهداف کلی و عملیاتی سازمان به طور کارا و با صرفه ی اقتصادی، حاصل شود.

 

اهداف استانداردهای حسابرسی دخلیاستانداردهای حسابرسی داخلی (2)

  • راهنمای پیروی از عناصـرالزامی مندرج در چارچوب کارهای حرفه ای بین المللی(IPPF)
  • ایجـاد چارچوبی برای اجرا و توسعه طیف گستردهای از حسابرسـی داخلـی دارای ارزش افزوده
  • ایجاد مبنایی برای ارزیابی عملکرد حسابرسی داخلی
  • تقویت عملیات و فرآیندهای سازمانی بهبود یافته. استانداردها مجموعه ای مبتنی بر اصول و الزامات به شرح زیر است
  • بیان الزامات اساسی کـار حرفـه ای حسابرسـی داخلـی و ارزیـابی اثربخشـی عملکرد که در سطوح فردی و سازمانی کاربرد بین المللی دارد.
  • تفسیر شفاف مفاهیم و اصطلاحات بکار رفته در استانداردها.

ساختار این استانداردهای حسابرسی داخلی مشتمل است بر استانداردهای:

  • عمومی (Attribute)
  • عملکرد  (Performance)
  • اجرایی(Implementation)
استانداردهای حسابرسی داخلی  (عمومی ) در ارتبـاط با ویژگیهای عمومی و کیفی مؤسسات، واحدها و افراد مجری خدمات حسابرسی داخلی است.
استانداردهای حسابرسی داخلی (عملکرد)  ماهیت خدمات حسابرسی داخلی را تشریح کرده و معیارهـایی را جهت کنترل کیفیت اینگونـه خدمات ارائه می نماید. استانداردهای عمومی و عملکرد در مورد کلیه خدمات حسابرسی داخلی کاربرد دارد.
استانداردهای حسابرسی داخلی (اجرائی )  با بسط و توسعه استانداردهای عمومی ، الزامات اجرایـی خدمات اطمینان دهی مشاورهای  را مشخص می کنند.

خدمات مشاوره ای  ماهیت مشـورتی دارنـد و عمومـاً بـر اسـاس درخواسـت مشـخص یک مشتری صـورت می گیـرد. ماهیت و دامنـه خدمـات مشـاورهای، بر اساس توافق با مشتری تعیین می شود
 
طرف های خدمات مشاوره ای
  • فرد یا گروهی که مشـاوره را ارائـه می کننـد- حسابـرس داخلی
  • فرد یا گروهی که خدمات مشاورهای به آنان ارائه می شود- مشتری.
این استانداردها در حسابرسان داخلی  کـاربرد دارد. و در مورد انطباق با استانداردهای حسابرسی داخلی مرتبط با بیطرفـی فـردی، مراقبت حرفه ای و استانداردهای مربوط به عملکرد مسئولیت های شغلی خـود، مکلف به پاسخگویی هستند. 
 
منبع : استانداردهای بین المللی کار حرفه ای حسابرسی داخلی – برگردان حمیدرضا ارجمندی (حسابدار رسمی و دکترای مدیریت کسب و کار)  

 

 

فکر خود را اینجا بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *